आज गाईजात्रा पर्व मनाइँदै

२४ साउन, हेटौँडा । भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठ दिन मनाइने परम्परागत सांस्कृतिक उत्सव ‘गाईजात्रा’ मंगलबार विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइँदैछ । आफना परिवारका सदस्य दिवङ्गत भएकाको स्मृतिमा साउन शुक्ल प्रतिपदाका दिन गाईजात्रा मनाउँने परम्परा छ ।
काठमाडौँका मल्लकालीन राजा प्रताप मल्लका नाबालक छोरा चक्रवर्तेन्द्रको अकल्पनीय मृत्युपछि शोकाकुल रानीलाई सान्त्वना दिँदै हाम्रामात्र होइन, दुनियाँका सन्तानको पनि मृत्यु हुने गर्छ भन्ने सन्देश दिन राजाले वर्ष दिनको आशौच बारिरहेकालाई गाईसहित दरबार परिसरमा आउन उर्दी दिएपछि यसै उर्दीले कालान्तरमा जात्राको स्वरूप धारण गरेको हो भन्ने मान्यता छ ।
विशेषगरी काठमाडौँका नेवार समुदायले मृतकको स्मृतिमा विभिन्न झाँकीसहित जात्रा निकाल्दै आएका छन् । यद्यपी केही बर्षयता गाइैजात्रा काठमाडौँ उपत्यका बाहेकाका नेवारी समुदया बसोबास रहेको क्षेत्रहरुमा पनि मनाईन थालिएको छ । दिवङ्गत भएकाको स्मृतिमा पुण्यको कामना गर्दै गाईको झाँकीमा आएकालाई चोखो खानेकुरा र भेटी दान गर्दा पितृ मोक्ष हुन्छ भन्ने मान्यता छ ।
भक्तपुरमा यसै दिन ताहामचा भनिने बाँसमा मृतकको तस्बिर गाईको प्रतीक चिह्न टाँसेर नगर परिक्रमा गराई लठ्ठी जुधाएर नाचिने घिन्ताङ्घिसी नाच प्रस्तुत गरेर गाईजात्रा मनाइन्छ ।
ललितपुरमा पनि बौद्ध धर्मावलम्बीले विहार वा बहाल वही परिक्रमा गरेर यो जात्रा मनाउने चलन छ । गौतम बुद्धको ध्यान भङ्ग गर्न आएका मार्को पराजयपछि यो जात्रा गर्न थालिएको हो विश्वार रहिआएको छ । कीर्तिपुरमा पनि आफ्नै प्रकारले गाईजात्रा मनाउने गरिएको छ । कीर्तिपुरको पाँगामा उत्सवका साथ यो जात्रा मनाइन्छ ।
गाईजात्रामा अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता नभएको पञ्चायत व्यवस्थाकालीन समयमा समेत व्यङ्ग्यात्मक प्रहसन वा लेख रचना प्रकाशन गरेर आफ्ना भाव व्यक्त गर्ने चलन थियो ।