Email :- prastakhabar@gmail.com
900x100-1779113053.gif

विचार

सुचना सञ्चार प्रविधिको मानव जीवनमा प्रभाव

Deep-1583502036.jpg

दिप न्यौपाने, हेटौंडा

सुचना प्रविधी, एकिकृत सञ्चार र टेलिकम्यूनिकेशनको संयोजनले नै सुचना सञ्चार प्रविधीको विकास सम्भव भएको छ । सुचना प्रविधीभित्र विषेशत कम्प्यूटरको प्रयोगबाट विभिन्न सुचना संग्रहित गर्ने, पूर्नप्रयोग गर्ने, तथ्यांक र जानकारीहरुको विष्लेषण गर्ने आदि पर्दछन् । यो व्यक्तिगत वा मनोरञ्जनका लागि भन्दा पनि व्यवसायिक परिपे्रक्षमा प्रयोग गरिन्छ । 
त्यस्तै शुरुका दिनहरुमा एकिकृत सञ्चार प्रविधीहरु सन्देश, ईमेल, वेब साइट, भिडियो आदिलाई व्यवसायिक प्रयोजनकालागी बढी प्रयोग भए तापनि यसको व्यापकता बढदै गएको पाइन्छ । सामान्यता संकेत, सन्देश, लेख, तस्विर, अवाज, सूचना आदि कुनै किसिमको विद्युतीय साधनबाट प्रवाह हुने पद्धतीलाई टेलीकम्यूनिकेशन भन्ने बुझिन्छ । यसले मानिसको जिवनमा प्रत्यक्ष वा परोक्ष, सकारात्मक र नकरात्मक असर पारिरहेको छ । विशेष गरी हाम्रो दैनिक जीवन, सामाजिक सञ्जाल र सञ्जालिकरण, शिक्षा, स्वास्थ्य, वाणिज्य, बैंकिङ, रोजगारी आदिमा यसले ठुलो असर पारेको हुन्छ । यी प्रविधीको प्रयोगले मानवजीवनको हरेक पक्षहरुलाई प्रभाव पार्दछ । 
मानिसको सामाजिक जीवनमा हुने विविध क्रियाकलाप, तौरतरिका र समग्र मनोसामाजिक पक्षमा समेत यसको व्यापक प्रभाव परेको विभिन्न अध्यनले देखाएको छ । मानिसको सामाजिक जीवनसंग जोडिएको विभिन्न पक्षहरु, स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी, आर्थिक, धार्मिक, सांस्कृतिक लगायत सामाजिक व्यवहार, बौद्धिकता, सिर्जनशिलता र तार्किकता आदिमा सुचना सञ्चार प्रविधिको ठुलो प्रभाव पारेको छ । राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक पक्षहरुको परिवर्तनमा यसले अहम् भूमिका खेल्दछ । व्यक्ति, परिवार, समूदाय, राष्ट्र र सिंगै अन्तराष्ट्रिय जगतलाई नै साँघुरो बनाएर समाजिक जीवनका आयामहरुलाई एक अर्कासंग सम्बन्धित गर्दै विश्वमा भाइचाराको भावना विकासमा मद्दत पुगेको छ । 

 

यस भित्रमा नवजिवनका सकारात्मक र नकारात्मक दुबै किसिमका प्रभावहरु पर्दछन् । यसले मानिसको दैनिकी व्यवस्थापन गर्ने, सहज बनाउने सामाजिक सम्बन्धलाई कायम र विकास गर्न मद्दत गर्ने, सुचना तथा जानकारी आदानप्रदान, सञ्चार र स्वरोजगार, ज्ञान प्राप्तिमा सहयोग, स्वास्थ्य साक्षरता र चेतना अभिवृदि गर्न मद्दत गर्ने जस्ता पक्षहरुलाई सकारात्मक प्रभावको रुपमा लिन सकिन्छ भने समाज र समाजिक जीवनलाई विकेन्द्रित गर्न, शारिरीक कार्यमा कमी हुनु, असुरक्षाको सम्भावना बढ्नु, प्रत्येक्ष भेटघाट र कुराकानीका कमी आउनु आदि नकारात्मक प्रभावको रुपमा लिन सकिन्छ । 
यसले मानवीय जीवनका महत्वपुर्ण पक्षसंगै सामाजिक जीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ । कुनै सुचना प्रवाहको लागि हप्ता,महिनासम्म समय लाग्ने अवस्था हटेर यति ठुलो ब्रम्हाण्ड भरि फैलिएको मानव संसारलाई एकै क्षणमा नियाल्न, बुझन र देख्न सकिने अवस्थाको सिर्जना भएको छ । जसले आर्थिक विकासमा समेत टेवा पुर्याएको छ र दैनिक जीवनमा सहजता ल्याएको छ । यद्यपि यस्ता प्रविधीहरुका अत्याधिक प्रयोगले मानिसको मनोसामाजिक स्वास्थ्य अवस्थालाई असर पारिरहेको छ । जसले विभिन्न अमानवीय व्यवहार र अपराधिक क्रियाकलापहरु गर्न मानिसहरुलाई प्रेरित गर्दछ भने अर्कातिर मानिसको सिर्जनशिलतामा पनि ह्रास आइरहेको पाइन्छ । 
नेपालको सम्बन्धमा हेर्ने हो भने सिमित श्रोतसाधन, बेरोजगारी, आर्थिक सामाजिक भिन्नतासंग लडिरहेको हाम्रो समाज कालान्तरमा सुचना र सञ्चारको सञ्जाल प्रयोग व्यवस्थीत र उद्धेश्यपरक बनाउन जरुरी छ । अन्यथा यसले मानवीय संवेदनशिलतालाई समेत नकारात्मक असर पार्दै समाजलाई उल्टो गतितिर धकेल्न सक्छ । यति हुँदाहुँदै सुचना र सञ्चार प्रविधिको समुचित र अर्थपुर्ण प्रयोगले मानव जीवनलाई सहजता प्रदान गर्दै समग्र विकासमा समेत टेवा पुर्याउछ । सूचना प्रविधिको प्रयोगलाई सकारात्मक ढंगले गर्दा समाज रुपान्तरणमा समेत टेवा पुग्नेतर्फ सबै सचेत हुनु जरुरी छ ।


समाचार मन परे लाईक गर्नुहोस्



Ghatna-Darta-Notice-Makwa-1711432400.jpg
Bhu-Tatha-Jalaadhaar-Makw-1782566927.jpg

Kailash-Flu-Adv-1793289735.jpg
Mukhya-Mantri-karyalaya-1782567298.jpg
जलन-सम्बन-1746938159.gif
Ghatna-Darta-Notice-Htd-6-1688259813.jpg
प्रधानमन्त्री शाह भारत प्रस्थान
1795339684107-1795340152.jpg

६ मंसिर, हेटौंडा । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह दुई दिने राजकीय भ्रमणका लागि भारत प्रस्थान गरेका छन् । भारतका...

आगलागीबाट घर जलेर नष्ट, ७ लाख बराबरको क्षति
IMG-20261122-WA0001-1795333581.jpg

६ मंसिर, हेटौंडा । मकवानपुरको बकैया गाउँपालिका-६ उपचौरमा आगलागी हुँदा एक घर पूर्ण रूपमा जलेर नष्ट भएको...

राष्ट्रपतिसँग जापानका उपमन्त्रीबीच भेट
Screenshot_20261122_07042-1795310380.jpg

६ मंसिर, हेटौंडा । राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग जापानका परराष्ट्र मामिलासम्बन्धी संसदीय उपमन्त्री फुजी...

प्रधानमन्त्री आज भारत भ्रमणमा जाँदै
balen-shah_eAoaX8iyIv-1795309733.jpg

६ मंसिर, हेटौंडा । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह आज भारत भ्रमणमा जाँदै छन् । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको...

मौसम मूख्यतया सफा रहने
kathmandu-sky-(1)-1795309426.jpg

६ मंसिर, हेटौंडा । हाल नेपालको पश्चिमी क्षेत्रमा पश्चिमी वायूको तथा पुर्वी क्षेत्रमा भारतको ओडिसा आसपास अवस्थित...

पञ्चरत्न सहकारीको अध्यक्षमा श्रेष्ठ
IMG_20261121_160222_edit_-1795264501.jpg

५ मंसिर, हेटौंडा । हेटाैडा-२ सिद्वार्थ राेडमा रहेकाे पञ्चरत्न बचत तथा ऋण सहकारी  संस्थाकाे  अध्यक्षमा गाेकुल...

भारत ‘ए’ सँग नेपाल पराजित
1795170499-8fM0q-1795227458.jpg

५ मंसिर, हेटौंडा । राइजिङ स्टार्स एसिया कपको पहिलो खेलमा नेपाली क्रिकेट टोलीले भारत ‘ए’सँग लज्जास्पद हार...

एनपीएल फाइनलमा आज लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम भिड्ने
1795226689-XFdeE-1795227031.jpg

५ मंसिर, हेटौंडा । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) २०२६ को उपाधिका लागि आज लुम्बिनी लायन्स र सुदूरपश्चिम रोयल्सबीच...

मौसम मुख्यतया सफा रहने
kathmandu_scene_(4)-nepal-1795226549.jpg

५ मंसिर, हेटौंडा । हाल नेपालमा कुनै पनि मौसमी प्रणालीको उल्लेखनीय प्रभाव नरहेको छैन । जसको प्रभावले हाल कोशी...

थप समाचार